Mưa

Mưa về. Cơn giông có mang theo thêm ít gió. Gió giật không mạnh nhưng cũng đủ sức là cho tán cây kêu loẹt xoẹt trên mái tôn.

Xưa mỗi lần nghe bão về là nó lại sợ. Nó sợ những quả bưởi sau ngõ gõ lên cái mái ngói. Tiếng gõ không lớn bằng tiếng sấm rền vang vọng, nhưng nó tạo ra những ám ảnh về một con ma lẩn khuất đâu đó trong căn vườn.

Có những năm bão về sớm, nó thường ngồi bên cửa sổ ngó ra ngoài. Những hàng cây oằn mình trong gió. Nhất là hàng cây hồng xiêm sát tận bờ rào. Những cành ngả nghiêng bị gió lay quật, tưởng như sắp gãy, vậy mà vẫn sống sót được qua bao nhiêu cơn bão. Nó thường rình trộm vào những buổi trưa ông nội ngủ, trèo lên nắm trộm vài quả. Vì chỉ mấy ngày nữa, bà nội lại gọi người vào bán hết những quả đang căng tràn sức sống. Phần còn lại không đẹp mã, bà thường cho vào trong chum và dấm bằng đèn dầu.

Có bận mưa to, sân ngập lội bì bõm. Nó thích nhìn mưa sủi cả bong bóng. Những bong bóng trôi từ đầu sân gạch qua phía miệng cống rồi mất hút luôn. Có lẽ, nó thường sống nội tâm nên thấy cái kiếp của bong bóng kia thật ngắn ngủi. Chỉ một quãng ngắn bằng chiều dài của sân thôi, nhưng mà cũng đã khẳng định được sự hiện diện của mình.

Khoảng sân rộng nối với ngõ, có hai hàng chậu cảnh. Cứ mỗi mùa mưa bão, sân ngập là có cá rô rạch từ hồ lên. Nó và thằng em cứ lao thẳng ra ngoài trời khi cơn mưa vừa dứt. Bắt rồi thả ngay, nhưng mà thú. Có khi hai anh em vật nhau ngã trong vũng nước mưa.

Tiếng mưa giờ khác lắm. Nó lộp bộp trên mái tôn với một thứ âm thanh chói tai. Chứ không như tiếng mưa xưa trên mái ngói đã nhuốm màu xanh rêu của thời gian. Nước giờ chảy qua ống máng xối xả, vồn vã, chứ không lách rách theo qua đường rãnh.

Mưa xưa chẳng khác mưa nay. Vẫn là những hạt mưa trong vòng tuần hoàn của nước, hay là ông trời buồn nên khóc như những câu mẹ vẫn hay dặn trêu đùa.

Cảnh thì khác. Đó là cảnh của một cuộc sống hiện đại hơn. Với những vật liệu chống rêu mốc, chống gỉ trên cái mặt mái ngửa mặt lên đối thoại với trời.

Tại sao lại là 10?

Mới sáng thấy có thông tin từ bác Vũ Đức Đam rằng, Thủ tướng sẽ không còn chịu trách nhiệm trực tiếp đối với toàn bộ 21 tập đoàn, tổng công ty hiện có. “Danh sách cuối cùng sẽ được các thành viên Chính phủ biểu quyết. Tuy nhiên, số tập đoàn do Thủ tướng chịu trách nhiệm trực tiếp chắc chắn sẽ dưới 10”, ông nói.

Có lần, thấy ai đó tán nhảm rằng, số 10 thường gặp nhiều may mắn ngay cả trong những hoàn cảnh khó khăn nhất. Họ thường có cuộc sống viên mãn, và đạt được những thành công ngoài mong muốn của mình.

Hay kiểu, về cuộc sống cá nhân, cuộc đời những người thuộc con số 10 có nhiều biến động. Tuy nhiên, mỗi kết thúc một sự kiện nào đó trong cuộc đời họ đều hứa hẹn sẽ có một sự kiện mới mở ra tốt đẹp hơn.

Trên trống đồng Đông Sơn có 10 ngôi sao, còn trống đồng Hữu Chung có 10 con chim bay quanh.

Hoặc cũng có thể số 10 mang ý nghĩa không quá bán của 21. Nhưng chuyện quản lý kinh tế chẳng phải chuyện đùa. Nhất là vai trò của nền kinh tế nhà nước, với Tập đoàn và các Tổng công ty làm đầu tàu, là cực kỳ quan trọng. Không phải là chuyện có lãi, mà là trách nhiệm chính trị to lớn.

Thế nên, nếu Thủ tướng có đủ năng lực, thì cứ giao cho quản lý tất cả, chứ sao lại giao cho chưa đến 1 nửa. Còn nếu không có năng lực, thì việc 10 Tập đoàn, Tổng công ty đó bết bát, thì cũng đủ để khiến cho nên kinh tế lao đao.

Nên nhớ, Vinalines + Vinashine = 2. Thử tưởng tượng 10 thì sẽ thế nào?

Chuyện quản lý nó không giống như chia cổ phần, phân room cho nhà đầu tư nước ngoài mà quy định theo kiểu nắm tối đa 49%.

Và khi Thủ tướng không có năng lực, thì thử đưa ra 1 ứng viên tiêu biểu để còn biết mặt. Vì nhỡ ra, hơn 11 TĐ và TCT kia cũng toi thì còn biết ai là người chịu trách nhiệm chính trị.

Nước sông công lính

Xưa có câu: "Nước sông công lính". Nước sông thì nhiều, còn công lính thì chẳng ai tính. Tất nhiên, ngày xưa nước sông nhiều hơn bây giờ, vì cứ theo như ngoài thực địa, nước sông Hồng có những thời điểm cạn khô do phải chịu sự điều tiết xả lũ từ thượng nguồn. Các sông khác chắc cũng rứa, với tốc độ phát triển thủy điện như hiện nay.

Còn ngày nay, công lính chắc cũng chẳng khác xưa. Nhất là khi Việt Nam vẫn duy trì một tỷ lệ lính trên số dân chẳng kém trước là mấy, để duy trì một nền quốc phòng toàn dân.

Người ta đã rất ngạc nhiên khi Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Trần Trí Thành,  trước câu hỏi của phóng viên về giá thành của nhà máy điện hạt nhân khị bổ sung công nghệ mới đã được Việt Nam tính toán chưa, ông đã bảo rằng: “Chưa xác định giá thành nhà máy điện hạt nhân ở Việt Nam!” 

Một dự án khổng lồ với chi phí cho mỗi nhà máy khoản 10 tỷ USD theo dự tính ban đầu, và tất cả khoảng 30 tỷ USD cho 3 nhà máy như theo kế hoạch, mà những người lãnh đạo dự án lại vô tư tuyên bố “chưa” xác định giá thành.

Hãy thử tưởng tượng, có một người đến vay tiền của bạn với kế hoạch làm ăn, như cách nói ban đầu là "rất hoành tráng":

- Ông cho tôi mượn tiền đi. Tôi có dự án kinh doanh này hoàn hảo lắm. Sản xuất gió.

- Định đầu tư bao nhiêu?

- 30 tỷ USD.

- Thế gió bán theo m3, hay theo cân. Định bán bao tiền 1 sản phẩm.

- Ừ. Còn đang phải tính, chưa xác định được.

Đoan chắc một điều, nếu xây xong một dự án kinh doanh vội vã kiểu như thế, nếu không hiệu quả thì cũng...hòa cả làng.

Vì tiền là tiền chùa (do không được công khai và có người giám sát độc lập), trách nhiệm cùng lắm thì là phê bình, thì ai mà chẳng đầu tư được. Nên các cụ nói "nước sông công lình", thì cứ vô tư đi!

Chuyện ăn cắp

Theodore Roosevelt từng nói: "Một người chưa bao giờ đến trường có thể ăn cắp một chiếc xe hàng, nhưng nếu được đào tạo đại học anh ta có thể ăn cắp cả một tuyến đường sắt". (A man who has never gone to school may steal from a freight car; but if he has a university education, he may steal the whole railroad)

Bữa trước có nói, ngày xưa ra ngõ thì gặp anh hùng. Còn nay, ra ngõ là gặp cướp. Có những kẻ cướp chiếc túi sách, dây chuyền; còn cũng chẳng thiếu những kẻ ăn cắp cả một "tuyến đường sắt" như trên.

Những kẻ ăn cắp "xe hàng" thường là những kẻ đói, thiếu thốn nên làm liều. Còn những kẻ rắp tâm ăn cắp những tuyến đường, dự án thực mưu cầu những thứ vật chất hơn cả mức bình thường. Bởi chúng là những kẻ có đầu óc, có thể tự làm nuôi thân, nhưng muốn có lợi lộc lớn trong một thời gian ngắn.

Thằng trộm vặt thường dễ nhận ra, lén lút và nét gian manh thường hiện rõ - cảm giác phập phồng thấp thỏm khi chuẩn bị thực hiện hành động của mình. Còn kẻ trộm lớn thường ngụy trang, trá hình rất tốt. Những phi vụ lớn thường đòi hỏi thời gian dài và sự tính toán kỹ lưỡng.

Nhất là khi, hệ thống xã hội không thể giám sát, phát hiện và xử lý nghiêm minh, thì những kẻ có bản chất ăn cắp khi lọt được qua hệ thống, mang được cái "mác" có học thì thực sự rất nguy hiểm. Nó gây nguy hại cho toàn bộ xã hội, và đánh cắp không chỉ những thứ hiện hữu, mà còn cả tương lai của rất nhiều người.

Lâm Tế Ngữ Lục trích

Này các bạn tu! Những người xuất gia còn trẻ thì cần phải học đạo; tôi đây (hồi còn trẻ) ngày nào cũng lưu tâm học hỏi giới luật và uy nghi, và đã từng nghiên cứu tìm hiểu và tham vấn không biết bao nhiêu kinh luận.

Sau một thời gian tôi mới biết đó chỉ là những phương dược cứu đời, được diễn bày qua hình thức lý thuyết. Vì vậy cho nên tôi đã nhất thời buông bỏ tất cả để đi tham vấn và tập thiền. May mắn vì gặp được các bậc thiện tri thức lớn cho nên tôi mới có được con mắt đạo để có khả năng nhìn thấy rõ ràng nhận được ai thật sự là những vị cao túc đang có mặt ở trên đời, ai là giả dối.

Cái thấy này không phải tự mình có được từ khi mẹ mình sinh ra, mà là thấy do sự mài dũa, luyện tập, thể nghiệm và nghiêm tầm rồi một mai tự mình chứng ngộ.

[.....]

Này các bạn tu, chân lý khó đạt tới, Phật pháp rất u huyền, tuy nhiên ta vẫn có thể đi vào các lãnh vực ấy để đạt được kiến giải. Ngày này qua ngày khác, tôi chỉ ngồi đây mà thuyết giảng và đánh phá, những hầu hết bọn họ có chịu để ý đâu.

Ngàn lần vạn lần họ vẫn tiếp tục dẫm chân lên những cùng đất đen tối, không nhận ra được một cái gì rõ ràng, độc lập, chiếu sáng. Chỉ vì các vị còn thiếu đức tự tin, cứ đi tìm kiến giải trên chữ nghĩa văn cú. Nửa đời người đã đi qua mà vẫn còn ỷ lại vào kẻ khác, tiếp tục khiêng tử thi của chính mình như mộ gánh nặng mà đi trong cõi nhân gian.

(....) Này các vị đại đức! Khi nghe tôi nói rằng ngoài kia không có pháp gì để tìm cầu cả thì lại có những kẻ học nhân hiểu lầm, nghĩ rằng phải đi tìm ở bên trong. Họ ngồi xuống bất động, quay mặt vào tường, lưỡi dán vào nóc họng, cho rằng đó là pháp môn của Bụt, của Tổ. Họ lầm to!

Nếu quý vị cho rằng cái tĩnh (cảnh thanh tịnh bất động) là đạo thì quý vị đã nhìn nhận cái vô minh là ông chủ. Ngược lại, quý vị nhận cái động là đạo thì hóa ra các loài cây cối đang động đậy ngoài kia là đạo hay sao? (...)

Nếu quý vị muốn tìm nó trong cái động, nó sẽ đứng trong cái tĩnh; nếu quý vị muốn tìm nó trong cái tĩnh, nó sẽ đứng trong cái động, giống như con cá trong dòng suối đang vỗ sóng nhảy lên.

(Lâm tế Ngữ Lục - Người Vô Sự - Thích Nhất Hạnh)

Diễn

Ở đời ai chẳng từng diễn. Ai nói tôi chưa từng "Diễn" thì thực khó tin lắm. Chúng ta biết diễn từ bé, khi bị mẹ mắng cần chối tội, hoặc khi bị điểm kém nhưng phải nói sao cho khỏi ăn đòn. Và những lý do được đưa ra, kèm với đó là việc biểu hiện sao cho đạt. Càng lớn, tần suất các vở diễn càng nhiều. Và cuộc đời là một vở diễn lớn.

Chính trị thì lại càng phải diễn. Xem cuộc tranh luận bầu cử Tổng thống Mỹ 2012, mới thấy họ diễn tốt thế nào. Ai dám chắc, 1 trong 2 ông lên đều thực thi tốt những chính sách đã cảm kết trong cuộc vận động tranh cử. Mà điều này, nói luôn, là bất khả thi. Nhưng tạo sao họ phải diễn.

Hãy xem họ là những diễn viên trên sàn diễn chính trị. Đầu tiên phải nói, họ phải diễn. Họ được trả lương để diễn. Và dân chúng chính là những khán giả phải mua vé - những tấm vé được mua bằng tiền thuế. Chất lượng vở diễn và tài năng diễn viên, chính là lý do để họ tiếp tục mua vé xem hay không? Nhưng một vấn đề đặt ra là, tại sao họ biết tỏng gần như kết cục vở diễn rồi, mà vẫn mất tiền.

Lý do chính là: việc khẳng định niềm tin và ngày càng nâng cao nhận thức. Khi mua một chiếc vé, người ta có lý do để khẳng định mình nghĩ đúng. Ai chẳng muốn mình đúng, cho dù trong tương lai niềm tin đó có thể bị phản bội. Nhưng họ khẳng định sự lựa chọn của riêng họ.

Qua mỗi một cuộc vận động, những bài diễn thuyết, những cuộc tranh luận không vô nghĩa. Người dân thực muốn nghe, họ sẽ thu nhận được rất nhiều thông tin. Đó là cái vốn tri thức dẫn tới quyết định của họ. Các chính sách về cắt giảm thuế, quyền phụ nữ, đầu tư ở Trung Quốc được biện giải rành rọt, luôn là những bài giảng cô đọng và có giá trị với mỗi người dân muốn tham gia vào quá trình điều hành và giám sát đất nước. Thêm nữa, họ biết đại cử tri mà mình bầu bỏ phiếu cho ai, có phù hợp với nhận định của mình hay không?

Thực ra, chỉ có 2 vai trò cho con người trong bối cảnh này. Một là họ sẽ làm diễn viên, hoặc không, sẽ phải làm khán giả. Và khi làm khán giả, họ có quyền đòi hỏi một vở diễn với chất lượng cao.

Lịch sử và những chiếc đinh

Trong buổi tọa đàm "Lịch sử và văn hóa qua tự sự nghệ thuật của Nguyễn Xuân Khánh”, tác giả của cuốn tiểu tuyết Hồ Quý Ly nói rằng: "Lịch sử chỉ là chiếc đinh treo cho văn chương".

Cũng trong buổi tọa đàm, Giáo sư Phạm Toàn cho rằng, lịch sử là người câm đã đi mất. Người làm khoa học lịch sử cũng chỉ là người ghi chép lại theo quan điểm của cá nhân họ. Vậy ở đây, chính những người làm khoa học lịch sử là người sản xuất những chiếc đinh đó.

Lịch sử bản chất nó là một sự việc, hiện tượng khách quan. Nó cũng như là nguyên vật liệu ban đầu để người làm sử tạo nên những chiếc đinh. Có quan điểm cho rằng, phương Tây chép sử trọng ở sự thật, nên họ thường chép lại chính xác những sự kiện diễn ra. Còn người phương Đông chú ý tới ý nghĩa sự kiện, nên thường chép lại theo ý đồ, diễn giải của riêng họ. Nên vì thế, phương Đông quan tâm nhiều tới dã sử hơn.

Nhưng dù là phương Đông hay phương Tây, lịch sử đúng như trên đã nói, là chiếc đinh để là chỗ treo cho không chỉ văn chương, mà còn là cho văn hóa, văn hiến. Chất lượng của những chiếc đinh đó là rất quan trọng. Tất nhiên, để treo được, nó còn phụ thuộc vào vật liệu nó được đóng vào: là gỗ, tường vôi hay bắt vít vô tường bê tông.
****
Maslow từng nói: "Nếu có trong tay chiếc búa, bạn có xu hướng nhìn mọi việc giống như chiếc đinh". Người làm sử, vừa là người sản xuất đinh, cũng là người cầm trong tay chiếc búa. Với chiếc búa trong tay, họ có thể đóng hay nện vào bất kể sự việc nào họ ghi chép lại.

Nên khi, lịch sử nằm trong tay những kẻ không có sự dũng cảm, lành nghề và thiếu sáng suốt, sẽ chẳng bao giờ có được chiếc đinh treo tốt cả.